Als iemand schade lijdt door jouw fout, ben jij aansprakelijk. Dat betekent: jij bent verantwoordelijk voor die schade en moet die vergoeden. Aansprakelijkheid speelt een grote rol in het dagelijks leven, van een ongeluk op het werk tot een kapotte fiets van de buurman. Begrijpen wat aansprakelijkheid inhoudt, helpt je om te weten wat je rechten en plichten zijn.
Twee soorten aansprakelijkheid
Aansprakelijkheid bestaat in twee vormen: contractuele aansprakelijkheid en wettelijke aansprakelijkheid. Het verschil zit hem in de vraag of er een overeenkomst tussen de partijen is.
Bij contractuele aansprakelijkheid is er een afspraak of contract. Komt iemand die afspraak niet na, dan kan hij of zij aansprakelijk worden gesteld voor de schade die daardoor ontstaat. Denk aan een aannemer die een verbouwing niet goed uitvoert, of een webshop die een bestelling niet levert.
Bij wettelijke aansprakelijkheid is er geen contract. Toch kan iemand schade veroorzaken aan een ander. De wet biedt dan bescherming. Het bekendste voorbeeld is de onrechtmatige daad: je handelt op een manier die niet mag, en veroorzaakt daarmee schade bij een ander.
Wat is een onrechtmatige daad?
Een onrechtmatige daad is een handeling die in strijd is met de wet, met de rechten van een ander of met wat in het maatschappelijk verkeer betaamt. Simpel gezegd: je doet iets wat je niet hoort te doen, of je laat iets na wat je wel had moeten doen.
Om iemand aansprakelijk te stellen op basis van een onrechtmatige daad, moet je aan een aantal voorwaarden voldoen. Er moet sprake zijn van een onrechtmatige handeling, de persoon moet schuld hebben, er moet schade zijn en die schade moet het gevolg zijn van die handeling. Ontbreekt een van deze punten, dan is er geen aansprakelijkheid.
Aansprakelijkheid op het werk
Werkgevers hebben een bijzondere verantwoordelijkheid. Zij zijn aansprakelijk als een werknemer schade lijdt op het werk, bijvoorbeeld door een ongeluk of een beroepsziekte. Dit staat in het Burgerlijk Wetboek. De werkgever moet zorgen voor veilige arbeidsomstandigheden. Doet hij dat niet, en loopt een werknemer daardoor schade op, dan kan de werkgever aansprakelijk worden gesteld.
Die verantwoordelijkheid geldt niet alleen voor vaste medewerkers. Ook uitzendkrachten en andere mensen die werken in opdracht van de werkgever vallen hieronder. De Arbowetgeving schrijft voor wat een werkgever precies moet regelen om die aansprakelijkheid te beperken.
Wanneer ben je zelf aansprakelijk?
Je kunt in veel situaties aansprakelijk zijn zonder dat je dat direct verwacht. Een paar voorbeelden uit de praktijk:
- Je hond bijt een voorbijganger. Als eigenaar van het dier ben jij aansprakelijk voor de schade.
- Je rijdt een fietser aan. Als automobilist of fietser kun jij aansprakelijk zijn voor letsel of materiële schade.
- Je geeft een feestje en een gast valt van de trap door een losse trede. Als bewoner ben jij mogelijk verantwoordelijk.
- Je maakt als werknemer per ongeluk een dure machine kapot. In sommige gevallen kan de schade op jou worden verhaald, al gelden hier in de wet strenge voorwaarden voor.
Of je ook echt aansprakelijk bent, hangt altijd af van de omstandigheden. Rechters kijken naar wat er is gebeurd, wie schuld heeft en hoe groot de schade is.
Hoe bescherm je jezelf tegen aansprakelijkheid?
Veel mensen hebben een aansprakelijkheidsverzekering, ook wel AVP genoemd. Die dekt schade die je per ongeluk veroorzaakt aan anderen. Het gaat dan om schade aan spullen of om letsel. Ben je ondernemer, dan heb je daar een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering voor nodig.
Naast verzekeren kun je aansprakelijkheid ook beperken via contracten. In algemene voorwaarden staat vaak een aansprakelijkheidsbeperking. Dat betekent dat je als ondernemer de omvang van je aansprakelijkheid inperkt. Let wel: dit is niet altijd rechtsgeldig, zeker niet tegenover consumenten.
Aansprakelijkheid stellen: zo pak je dat aan
Wil je iemand aansprakelijk stellen voor schade die jij hebt geleden? Volg dan deze stappen:
- Leg de schade vast. Maak foto’s, bewaar bonnetjes en schrijf op wat er is gebeurd.
- Stel de aansprakelijke partij schriftelijk op de hoogte. Doe dit zo snel mogelijk na het incident.
- Geef duidelijk aan wat er is gebeurd, welke schade je hebt geleden en wat je verwacht van de ander.
- Bewaar alle communicatie. Mails, brieven en berichten kunnen later als bewijs dienen.
- Schakel een rechtsbijstandsverzekering of advocaat in als de ander niet reageert of het geschil groter wordt.
Niet elke fout leidt tot aansprakelijkheid
Het is goed om te weten dat niet elke vergissing of elk ongeluk direct aansprakelijkheid oplevert. Iemand is pas aansprakelijk als er aan alle wettelijke voorwaarden is voldaan. Soms is er sprake van eigen schuld bij het slachtoffer, wat de vergoeding kan verlagen. Soms is er gewoon pech, zonder dat iemand iets verkeerd heeft gedaan. Aansprakelijkheid draait altijd om de vraag: had jij dit kunnen en moeten voorkomen?
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen aansprakelijkheid en schuld?
Schuld gaat over verwijtbaarheid: had iemand anders kunnen handelen? Aansprakelijkheid gaat een stap verder. Het betekent dat iemand ook verplicht is de schade te vergoeden. Je kunt ergens schuld aan hebben zonder dat je juridisch aansprakelijk bent, bijvoorbeeld als de schade niet groot genoeg is of als er geen causaal verband is.
Kan een kind aansprakelijk zijn voor schade?
Kinderen onder de veertien jaar zijn in Nederland niet zelf aansprakelijk voor schade die ze veroorzaken. De ouders of verzorgers zijn dan verantwoordelijk. Tussen veertien en zestien jaar kan een kind zelf aansprakelijk zijn, maar kunnen ouders daar ook nog op worden aangesproken. Vanaf zestien jaar draagt het kind zelf de volledige aansprakelijkheid.
Wat is risicoaansprakelijkheid?
Risicoaansprakelijkheid betekent dat iemand aansprakelijk is voor schade, ook zonder dat er sprake is van schuld. Een voorbeeld is de eigenaar van een gevaarlijke opstal of een gevaarlijk dier. De wet stelt hem aansprakelijk vanwege het risico dat hij in het leven roept, niet omdat hij iets verkeerds heeft gedaan.
Moet je altijd naar de rechter als je iemand aansprakelijk wilt stellen?
Nee, dat hoeft niet. Veel aansprakelijkheidskwesties worden buiten de rechter om opgelost, bijvoorbeeld via verzekeringsmaatschappijen of door onderling overleg. Pas als partijen er niet uitkomen, is de gang naar de rechter een optie.
